Để giải quyết tình trạng thiếu hụt kỹ sư trong nước và chi phí nhân sự ngày càng tăng, hai mô hình “SES (Dịch vụ Kỹ thuật Hệ thống)” và “Phát triển dạng Lab” trong phát triển offshore đang được chú ý.
Bài viết này so sánh sự khác biệt giữa hai mô hình dưới các góc độ: hình thức hợp đồng, cơ cấu đội ngũ, chi phí, giao tiếp và tích lũy tri thức, đồng thời đưa ra hướng dẫn cụ thể về trường hợp nào phù hợp với mô hình nào.
Bài viết cũng đề cập đến các khía cạnh pháp lý (hợp đồng ủy thác và phái cử trá hình), mức đơn giá nhân/tháng tham khảo, cũng như vai trò của BrSE (Bridge SE), nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định.

Vị trí của SES trong nước và Phát triển dạng Lab Offshore

Trong ngành CNTT Nhật Bản, tình trạng thiếu hụt kỹ sư và chi phí nhân sự tăng cao đã trở thành thách thức mang tính cơ cấu.

Để giải quyết vấn đề này, hai phương án được xem xét rộng rãi:
① “SES (Dịch vụ Kỹ thuật Hệ thống)” – tận dụng nguồn lực bên ngoài trong nước
② “Phát triển dạng Lab” trong phát triển offshore – tận dụng đội ngũ tại nước ngoài

Tìm hiểu thêm về phát triển offshore tại Phát triển Offshore Việt Nam

Cả hai đều là “tận dụng nguồn lực bên ngoài”, nhưng có nhiều điểm khác biệt về cơ cấu phát triển và vận hành.

Nên sử dụng SES hay Phát triển dạng Lab cho dự án của doanh nghiệp? Bài viết này sẽ hệ thống hóa ưu nhược điểm của từng mô hình, từ đó chỉ ra trường hợp nào phù hợp với mô hình nào.

Hiểu cơ bản về SES và Phát triển dạng Lab

Trước khi so sánh SES và Phát triển dạng Lab, hãy cùng tìm hiểu thông tin cơ bản về từng mô hình.

SES (Dịch vụ Kỹ thuật Hệ thống) là gì?

SES là mô hình mà nhà cung cấp SES cử kỹ sư đến và cung cấp dịch vụ kỹ thuật theo đơn vị thời gian.
Kỹ sư thường làm việc trực tiếp tại văn phòng của doanh nghiệp đặt hàng và thực hiện phát triển tại đó.

Kỹ sư SES và công ty vendor không chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm giao. Đây là hợp đồng ủy thác (quasi-delegation), trong đó “cung cấp nhân lực” là dịch vụ được thực hiện, và thù lao được tính theo thời gian × đơn giá.

Về nguyên tắc, không có nghĩa vụ hoàn thành sản phẩm; khoản thanh toán được thực hiện cho việc thực thi công việc. Ngoài ra, việc doanh nghiệp đặt hàng trực tiếp chỉ đạo kỹ sư cá nhân là không được dự kiến trong mô hình này.

Nếu doanh nghiệp đặt hàng trực tiếp chỉ đạo kỹ sư SES, hành vi này có thể bị coi là “phái cử trá hình” và trở thành đối tượng bị cơ quan chức năng nhắc nhở, cần đặc biệt lưu ý.

Phát triển dạng Lab là gì?

Phát triển dạng Lab là một hình thức hợp đồng trong phát triển offshore, trong đó một đội ngũ chuyên trách với số lượng thành viên cố định được đảm bảo trong một khoảng thời gian nhất định để tiến hành phát triển.

Mô hình này phù hợp với việc mở rộng chức năng trong trung và dài hạn, với đặc điểm nổi bật là khả năng tích lũy tri thức dễ dàng trong đội ngũ.

Đội ngũ của vendor không chỉ bao gồm kỹ sư phát triển mà còn có các kỹ sư cầu nối (Bridge SE) hỗ trợ giao tiếp, đảm bảo liên lạc thông suốt với khách hàng.

Về phát triển dạng Khoán (Contract Development)

Trong phát triển offshore, thuật ngữ đối lập với Phát triển dạng Lab là “Phát triển dạng Khoán”.
Phát triển dạng Khoán là hình thức hợp đồng theo đơn vị sản phẩm giao, tập trung vào việc bàn giao sản phẩm đúng yêu cầu và thời hạn đã định.

Tùy thuộc vào đặc tả và yêu cầu mà lựa chọn mô hình phù hợp:
・Khi đặc tả đã được xác định rõ ràng → Phát triển dạng Khoán
・Khi đặc tả chưa được xác định chi tiết và muốn phát triển theo hướng lặp → Phát triển dạng Lab

Điểm chung giữa SES và Phát triển dạng Lab

SES và Phát triển dạng Lab thường được so sánh vì có nhiều điểm chung. Dưới đây là tổng hợp các điểm tương đồng.

Hình thức hợp đồng

Cả SES và Phát triển dạng Lab đều sử dụng hình thức hợp đồng ủy thác, nghĩa là thù lao được trả cho việc thực hiện công việc của kỹ sư chứ không phải cho việc hoàn thành sản phẩm.
Vendor hoàn thành hợp đồng bằng cách cung cấp kỹ sư và đảm bảo họ hoạt động.

Phương pháp tính chi phí

Vì hợp đồng dựa trên cung cấp nhân lực, chi phí được tính theo công thức: thời gian × đơn giá kỹ sư.
Mặc dù điều này giúp dễ dàng dự toán chi phí, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro chi phí phát sinh tùy thuộc vào cách quản lý.

Điều chỉnh nhân sự linh hoạt

Vì chi phí được tính theo công sức lao động, việc điều chỉnh nhân sự tương đối dễ dàng. Tuy nhiên, thời gian chuẩn bị (lead time) cho việc điều chỉnh khác nhau giữa hai mô hình (sẽ trình bày sau).

Quản lý dự án phía khách hàng

Do là hợp đồng ủy thác, kết quả phụ thuộc đáng kể vào việc quản lý dự án của phía khách hàng — bao gồm xác định yêu cầu, phân bổ ưu tiên và làm rõ tiêu chí nghiệm thu.

Sự khác biệt giữa SES và Phát triển dạng Lab

Sau khi đã trình bày các điểm chung, bây giờ hãy cùng tổng hợp các điểm khác biệt giữa hai mô hình.

Địa điểm và cơ cấu đội ngũ

SES:
Phát triển được thực hiện trong nước Nhật Bản. Kỹ sư thường làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp đặt hàng.
PM có thể được bổ nhiệm từ phía công ty SES, nhưng vai trò chủ yếu là quản lý nguồn lực, quản lý task của kỹ sư thuộc công ty mình và kiểm tra chất lượng — việc quản lý dự án tổng thể thường nằm ngoài phạm vi.

Phát triển dạng Lab:
Đội ngũ tại các cơ sở nước ngoài như Việt Nam, Ấn Độ đảm nhận phát triển.
Giữa khách hàng và công ty phát triển có PM người Nhật, Bridge SE và IT Communicator (phiên dịch chuyên ngành phát triển hệ thống), giúp giao tiếp hoàn toàn bằng tiếng Nhật.

Cơ cấu đội ngũ và thời hạn hợp đồng

SES:
Có thể ủy thác từ tối thiểu 1 người, dễ dàng ký hợp đồng ngắn hạn (1–3 tháng), rất mạnh cho nhu cầu tạm thời.

Phát triển dạng Lab:
Tối thiểu từ 2–3 người trở lên, thời hạn hợp đồng tối thiểu khoảng 6 tháng.
Phù hợp với các dự án cải tiến liên tục và phát triển dài hạn.

Chi phí

SES:
Mức giá dao động tùy theo vị trí, kỹ năng và địa điểm, nhưng mức sàn tối thiểu là từ 600.000 yên/tháng.

Phát triển dạng Lab:
Tùy theo quốc gia, ví dụ tại Việt Nam từ khoảng 300.000 yên/tháng.
Mặc dù biến động tùy vendor và yêu cầu, nhưng nhìn chung chi phí thường chỉ bằng 1/3 đến 1/2 so với SES.

Chất lượng thì sao?

Khi nghe về chi phí thấp hơn, chất lượng luôn là mối quan tâm hàng đầu.
Mặc dù có sự khác biệt tùy theo quốc gia và doanh nghiệp, nhưng hoàn toàn có thể đạt được chất lượng tương đương tiêu chuẩn trong nước.
Có nhiều lý do, nhưng một ví dụ điển hình là các quốc gia như Ấn Độ và Việt Nam đã đầu tư mạnh vào giáo dục CNTT như chính sách quốc gia, tạo ra lượng lớn kỹ sư giỏi.
Để trở thành kỹ sư, họ phải được đào tạo chuyên ngành từ bậc đại học và tốt nghiệp. Môi trường này tự nhiên tạo nền tảng vững chắc với nhiều kỹ sư có kiến thức và năng lực cao.

Tham khảo: Tại sao phát triển hệ thống tại Việt Nam?

Mức độ linh hoạt trong điều chỉnh nhân sự

Cả hai đều cho phép điều chỉnh nhân sự, nhưng mức độ linh hoạt về lead time có sự khác biệt đáng kể.

SES:
Phản ứng nhanh — có thể bổ sung 1 người ngay tuần sau.

Phát triển dạng Lab:
Mạnh trong điều chỉnh quy mô trung và dài hạn.
Phản ứng tức thì (như tuần sau) khá khó khăn, nhưng linh hoạt hơn trong việc tăng/giảm nhân sự và điều chuyển vai trò trong bối cảnh phát triển dài hạn liên tục.

Giao tiếp

SES:
Phát triển cùng ngôn ngữ, cùng địa điểm giúp trao đổi thông tin và chia sẻ tiến độ tương đối dễ dàng.

Phát triển dạng Lab:
Bridge SE thông thạo cả tiếng Nhật và tiếng Việt, cùng PM người Nhật đóng vai trò trung gian trong giao tiếp với kỹ sư.
※Doanh nghiệp đặt hàng có thể giao tiếp hoàn toàn bằng tiếng Nhật.

Tích lũy tri thức

SES:
Do kỹ sư tham gia dự án theo đơn vị cá nhân, kiến thức dễ bị phụ thuộc vào cá nhân, khó tích lũy tri thức cho tổ chức.

Phát triển dạng Lab:
Vì đội ngũ hoạt động liên tục, kiến thức về sản phẩm được tích lũy hiệu quả. Thời gian hợp tác càng dài, năng suất và tốc độ càng được cải thiện.

Sự khác biệt về triết lý giữa SES và Phát triển dạng Lab

Tổng hợp các điểm khác biệt ở trên, có thể nói rằng:

SES bổ sung nguồn lực trong nước theo hình thức ngắn hạn, tạm thời để phát triển.
Phát triển dạng Lab xây dựng đội ngũ chuyên trách tại nước ngoài cho phát triển trung và dài hạn.

Trường hợp phù hợp cho từng mô hình

Dựa trên các điểm khác biệt đã trình bày, hãy cùng xem xét loại dự án phát triển nào phù hợp với mô hình nào.

Trường hợp SES phù hợp hơn

Thế mạnh của SES nằm ở khả năng phản ứng nhanh và hỗ trợ cục bộ.
Mô hình này lý tưởng khi cần tăng cường nhân sự trong giai đoạn cao điểm hoặc cho một công đoạn cụ thể.

Ví dụ cụ thể:
① Tăng cường nhân sự tạm thời cho xử lý sự cố hoặc giai đoạn cao điểm (1–3 tháng)
② Bổ sung nhân sự ngắn hạn cho một công đoạn phát triển cụ thể
v.v.

Trường hợp Phát triển dạng Lab phù hợp hơn

Phát triển dạng Lab có đội ngũ chuyên trách tham gia liên tục, nên càng có tính liên tục thì năng suất và kiến thức càng được tích lũy — mô hình này phát huy tối đa ưu điểm trong các kịch bản như vậy.
Phù hợp khi muốn phát triển dịch vụ tự có trong dài hạn, hoặc khi có nhu cầu bảo trì bao gồm cải tiến và phát triển tiếp tục sau khi hệ thống hoàn thành.

Ví dụ cụ thể:
① Trường hợp muốn phát triển và xây dựng sản phẩm trong trung và dài hạn
② Trường hợp khó tuyển dụng trong nước nhưng muốn đảm bảo đội ngũ ổn định
v.v.
Kết luận | SES cho nhu cầu tạm thời và Phát triển dạng Lab cho tầm nhìn trung – dài hạn
Bài viết này đã giải thích đặc điểm của từng mô hình cùng các trường hợp phù hợp.

Cả hai đều tương đồng ở điểm “cung cấp theo công sức lao động”, nhưng khác nhau về tầm nhìn thời gian và triết lý xây dựng đội ngũ.
SES linh hoạt cho việc lấp chỗ trống ngắn hạn, trong khi Phát triển dạng Lab phù hợp hơn cho tăng trưởng sản phẩm, tích lũy tri thức và tối ưu hóa tổng chi phí.

Việc kết hợp linh hoạt cả hai mô hình theo từng giai đoạn phát triển sẽ thúc đẩy phát triển hệ thống, và hơn thế nữa, thúc đẩy tăng trưởng kinh doanh.