Giới thiệu

「Kỹ sư Việt Nam thực sự như thế nào?」

Đây là một trong những câu hỏi được hỏi nhiều nhất từ các PM và lãnh đạo doanh nghiệp đang cân nhắc phát triển offshore. Dù có ấn tượng rằng kỹ sư Việt Nam “rẻ và chăm chỉ”, nhiều người vẫn băn khoăn liệu có thể thực sự giao việc cho họ không, hay lo lắng về chất lượng và giao tiếp.

Bài viết này được viết bởi ALLEXCEED Vietnam—công ty đã vận hành phát triển offshore tại TP.HCM hơn 15 năm và làm việc hàng ngày với hơn 100 kỹ sư Việt Nam. Chúng tôi chia sẻ kinh nghiệm thực tế từ hiện trường, tập trung vào điểm mạnh và điểm yếu khi tận dụng kỹ sư làm việc tại Việt Nam thông qua phát triển offshore—không phải kỹ sư Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản. Chúng tôi hy vọng bài viết này giúp ích cho việc lựa chọn nhà cung cấp và lập kế hoạch nhân lực của bạn.

Tổng quan nguồn nhân lực IT Việt Nam

Hãy bắt đầu với các con số để có cái nhìn rõ ràng về lực lượng IT của Việt Nam.

Ngành IT Việt Nam hiện có khoảng 530.000 kỹ sư đang làm việc, với khoảng 57.000 sinh viên mới tốt nghiệp gia nhập thị trường mỗi năm. (Nguồn: VTI, “Human Resources of Vietnam IT Industry in 2023”)

Theo khảo sát của TopDev năm 2022, phân bố kỹ năng như sau: Fresher 12%, Junior 29%, Middle 34%, Senior 18%, Lead trở lên 7%—với kỹ sư cấp trung tạo thành nhóm lớn nhất. (Nguồn: TopDev, “Vietnam IT Market Report 2022”) Dù nhiều người nghĩ nguồn nhân lực Việt Nam chủ yếu là người mới, trên thực tế, kỹ sư cấp trung trở lên chiếm hơn 50%—đủ để tuyển dụng các kỹ sư có thể bắt tay vào việc ngay.

Độ tuổi trung bình của kỹ sư tại công ty chúng tôi là 29 tuổi, phản ánh xu hướng trẻ hóa của ngành IT Việt Nam. Điều này mang lại tốc độ và khả năng thích ứng, nhưng cần cẩn thận với các quy trình thượng nguồn đòi hỏi kinh nghiệm sâu hơn (sẽ đề cập ở phần sau).

5 Điểm Mạnh Nổi Bật của Kỹ Sư Việt Nam

1. Nền tảng toán học và tư duy logic vững chắc

Chính phủ Việt Nam đã đầu tư mạnh vào giáo dục STEM, và cải cách chương trình học năm 2018 đã đưa công nghệ thông tin trở thành môn học bắt buộc từ lớp 3.

Kết quả được thể hiện qua thành tích quốc tế. Việt Nam đạt hạng 3 thế giới tại Olympic Toán học Quốc tế 2017, chỉ sau Hàn Quốc và Trung Quốc—chứng minh nền tảng tư duy logic và toán học ở đẳng cấp thế giới.

Qua kinh nghiệm làm việc với hơn 80 kỹ sư, khi hỏi “tại sao bạn chọn logic này?”, hầu hết kỹ sư đều có thể giải thích rõ ràng lý do. Thói quen viết code “chạy được là xong” mà không có lý do rõ ràng khá hiếm gặp. Nền tảng vững chắc này thể hiện qua sự kiên trì và chính xác khi xử lý các bài toán thuật toán và phân tích lỗi.

2. Tinh thần cầu tiến và ham học hỏi cao

Chúng tôi thấy rõ tinh thần cầu tiến của kỹ sư Việt Nam trong công việc hàng ngày. Nhiều người tích cực học lấy chứng chỉ và cập nhật công nghệ mới nhất, với sự quan tâm ngày càng tăng đến AI và nền tảng đám mây (AWS, Azure).

Khả năng thích ứng với công cụ AI coding đặc biệt đáng chú ý. Khi chúng tôi triển khai GitHub Copilot và Cursor cho toàn bộ đội kỹ sư, nhiều thành viên tự học và tự tổ chức các buổi học nội bộ. Chúng tôi đã thành lập Nhóm Đặc Nhiệm AI Tổng Quát nơi các kỹ sư cấp cao liên tục đánh giá và thử nghiệm các công cụ AI mới nhất. Ngày càng nhiều kỹ sư có tư duy “thành thạo AI”—điều này mang lại sự yên tâm cho các khách hàng Nhật Bản.

Năng lực trong các dự án phát triển AI cũng đang dần phát triển. Chúng tôi có kinh nghiệm thực tế trong việc phát triển hệ thống chấm công nhận diện khuôn mặt có tính đến các mẫu đeo khẩu trang—thể hiện khả năng áp dụng nhận dạng hình ảnh và học máy vào các ứng dụng thực tế. Tại Việt Nam, Đại học Bách khoa Hà Nội đã ra mắt chương trình kỹ thuật AI tổng quát chuyên biệt vào năm 2024, báo hiệu thế hệ kỹ sư AI tiếp theo đang được đào tạo tích cực.

3. Nhiều người biết tiếng Nhật, rào cản giao tiếp thấp hơn

Đôi khi chúng tôi được hỏi: “Kỹ sư của bạn có thể làm việc bằng tiếng Anh không?” Thực ra, trong thực tế của chúng tôi, kỹ năng giao tiếp tiếng Anh tốt không phải là tiêu chuẩn.

Thị trường phát triển offshore cho khách hàng Nhật Bản tại Việt Nam đã trưởng thành, nên có một số lượng đáng kể kỹ sư biết tiếng Nhật. Tuy nhiên, không phải tất cả đều thông thạo, và số kỹ sư có thể giao tiếp trực tiếp qua Slack hay Meet còn hạn chế.

Đây là lúc IT communicator (nhân viên phiên dịch chuyên dụng) thông thạo cả tiếng Nhật và IT trở nên quan trọng. Chúng tôi có 9 IT communicator làm cầu nối chính xác các nội dung kỹ thuật bằng tiếng Nhật. Bằng cách không chỉ dựa vào khả năng ngôn ngữ của từng kỹ sư, chúng tôi giảm đáng kể các vấn đề giao tiếp. Nhiều kỹ sư của chúng tôi cũng thể hiện sự tôn trọng thực sự với văn hóa làm việc và chuẩn mực giao tiếp của người Nhật—điều này xây dựng niềm tin với khách hàng Nhật Bản.

Về khả năng đọc tiếng Anh, Việt Nam có lợi thế. Điểm EF EPI của Việt Nam (498) cao hơn Nhật Bản (454), giúp kỹ sư tiếp cận tài nguyên kỹ thuật toàn cầu và tài liệu OSS dễ dàng hơn—hỗ trợ họ tiếp thu các framework và công nghệ mới nhanh hơn. (Nguồn: EF EPI 2024)

4. Tốc độ và độ chính xác trong lập trình cao

Về việc triển khai logic nghiệp vụ, lập trình theo thiết kế chi tiết và kiểm thử, kỹ sư Việt Nam hoạt động ở mức cao. Kỹ sư của chúng tôi bao phủ các stack công nghệ chính bao gồm JavaScript (React/Node.js), Java, .NET (C#/VB.NET) và PHP, và không hiếm khi có kỹ sư có thể làm việc trên nhiều lĩnh vực.

Trong một dự án, chúng tôi đã hoàn thành migration quy mô lớn từ Java 1.4.2 sang Java 21 (Spring Boot) trong 31 person-month. Kết hợp các công cụ tự động hóa nội bộ với quy trình kiểm thử được tối ưu hóa, chúng tôi tái tạo chính xác toàn bộ logic nghiệp vụ và giao hàng đúng tiến độ. (Nguồn: ALLEXCEED Vietnam Case Study No.7)

Ngoài ra, kỹ sư của chúng tôi không tách biệt kiểm thử với phát triển—họ tự thực hiện unit test và integration test, giúp quy trình đảm bảo chất lượng suôn sẻ hơn. Tinh thần “giao sản phẩm thực sự hoạt động được, không chỉ là thứ được xây dựng xong” được các khách hàng Nhật Bản đánh giá cao nhất quán.

5. Lợi thế chi phí khi sử dụng offshore

Một lưu ý quan trọng: lợi thế này áp dụng khi làm việc với kỹ sư đặt tại Việt Nam thông qua phát triển offshore. Kỹ sư Việt Nam được tuyển dụng tại Nhật Bản được trả lương theo mức thị trường Nhật Bản, nên không có lợi thế chi phí.

Mức lương tháng của kỹ sư đặt tại Việt Nam thay đổi theo kinh nghiệm: kỹ sư cấp Junior (1–2 năm kinh nghiệm) khoảng $600–750/tháng, kỹ sư cấp Mid-level (3–4 năm) khoảng $1.000–1.100/tháng. (Nguồn: ITviec, “Vietnam IT Salary Report 2023-2024”)

Về chi phí dự án, theo thực tế của chúng tôi, khách hàng ở khu vực Tokyo có thể đạt giảm chi phí 50–70% so với phát triển trong nước.

Đối với các công ty đang gặp khó khăn về thiếu nhân lực và chi phí tuyển dụng tăng cao, phát triển offshore với tỷ lệ kỹ năng/chi phí tốt là lựa chọn thực tế và hiệu quả ngay lập tức. Chọn nhà cung cấp hỗ trợ cả mô hình lab-type (nhóm chuyên dụng) và fixed-price cho phép xây dựng cấu trúc nhóm linh hoạt phù hợp với từng dự án.

Những Điểm Yếu Không Thể Bỏ Qua—và Cách Giải Quyết

Bên cạnh những điểm mạnh, có những điểm yếu cần thẳng thắn chia sẻ khi lên kế hoạch giao việc và cơ cấu nhóm.

Điểm yếu 1: Kinh nghiệm hạn chế ở quy trình thượng nguồn

Khi đến các công việc thượng nguồn như định nghĩa yêu cầu và thiết kế tổng thể, nhiều kỹ sư cảm thấy thiếu tự tin hơn. Trong khi kỹ năng “xây dựng chính xác những gì được yêu cầu” rất cao, họ thường có ít kinh nghiệm hơn trong việc “đề xuất những gì cần xây dựng” hay “chủ động giải quyết sự mơ hồ trong đặc tả”.

Đây không phải vấn đề về năng lực mà là kết quả của cơ cấu phát triển offshore thường phân công công việc hạ nguồn cho các nhóm ở nước ngoài. Cách tiếp cận đáng tin cậy nhất hiện nay là để PM hoặc Product Owner phía Nhật Bản dẫn dắt công việc thượng nguồn, với nhóm Việt Nam tiếp quản từ thiết kế chi tiết trở đi.

Điểm yếu 2: Khó khăn trong việc tạo tài liệu tiếng Nhật

Ngay cả kỹ sư có thể giao tiếp bằng tiếng Nhật cũng thường thiếu kỹ năng cụ thể cần thiết để tạo ra tài liệu kinh doanh, bản đặc tả hay biên bản họp bằng tiếng Nhật. Khả năng giao tiếp kỹ thuật rất khác với khả năng viết chính xác và phù hợp bằng tiếng Nhật trang trọng, và hầu hết kỹ sư chưa đạt đến mức đầu ra có thể sử dụng ngay.

Chúng tôi có 9 IT communicator thông thạo cả tiếng Nhật và IT, hỗ trợ xem xét và chỉnh sửa tài liệu. Khi lựa chọn nhà cung cấp, chúng tôi khuyên mạnh mẽ nên kiểm tra xem cơ cấu hỗ trợ ngôn ngữ này có sẵn hay không.

Điểm yếu 3: Xử lý đặc tả mơ hồ

Cách tiếp cận phổ biến ở các SIer Nhật Bản—”xây dựng thứ gì đó hoạt động tạm được rồi dần hoàn thiện yêu cầu”—khó áp dụng với kỹ sư Việt Nam. Họ hoạt động tốt nhất khi đặc tả rõ ràng; khi đặc tả có lỗ hổng hay mâu thuẫn, họ có xu hướng dừng lại.

Ngược lại, điều này có nghĩa là: “Đầu tư vào việc viết đặc tả rõ ràng, bạn sẽ nhận được kết quả chất lượng cao.” Dành thời gian sắp xếp yêu cầu từ đầu mang lại lợi ích cho cả chất lượng và quản lý khối lượng công việc.

Cách Đánh Giá Kỹ Sư Trước Khi Hợp Tác

Khi xem xét thuê ngoài offshore, đây là 5 điểm chính để đánh giá xem kỹ sư được nhà cung cấp đề xuất có thực sự đáp ứng yêu cầu hay không.

1. Sử dụng bài kiểm tra lập trình để đánh giá kỹ năng nền tảng
Bài kiểm tra triển khai code sử dụng kịch bản thực tế là hiệu quả nhất. Ngoài việc kiểm tra “họ có thể viết code chạy được không?”, hãy yêu cầu họ giải thích bằng lời “tại sao họ chọn cách tiếp cận này?” để đánh giá chiều sâu tư duy logic. Việc nhà cung cấp có sẵn sàng sắp xếp bài kiểm tra này hay không cũng là tín hiệu về tính chuyên nghiệp của họ.

2. Xác nhận họ đã làm việc ở giai đoạn nào trong các dự án trước
Kiểm tra xem họ đã tham gia vào định nghĩa yêu cầu và thiết kế, hay chủ yếu là triển khai và kiểm thử. Nếu cần sự tham gia thượng nguồn, hãy yêu cầu kỹ sư có kinh nghiệm được phân công, hoặc lập kế hoạch với sự bổ sung từ phía Nhật Bản. “Phát triển” trong CV thường có nghĩa là “chỉ triển khai”, vì vậy luôn tìm hiểu cụ thể về vai trò của họ trong từng dự án.

3. Xem họ có chủ động làm rõ đặc tả mơ hồ không
Hỏi trong phỏng vấn: “Bạn làm gì khi đặc tả không rõ ràng?” hay “Bạn xử lý thế nào khi phát hiện mâu thuẫn?” Điều này giúp xác định liệu họ có xu hướng tiến hành mà không hỏi—nguyên nhân chính của hầu hết vấn đề dự án offshore—hay họ có thói quen chủ động tìm kiếm sự làm rõ. Đây là một trong những tiêu chí đánh giá quan trọng nhất.

4. Kiểm tra khả năng giải thích quyết định kỹ thuật
Yêu cầu họ giải thích logic về code hoặc quyết định thiết kế của mình đánh giá đồng thời cả khả năng phân tích và kỹ năng giao tiếp. Câu hỏi “Bạn sẽ giải thích code này cho PM Nhật Bản như thế nào?” là một mô phỏng thực tế hữu ích, đặc biệt cho công việc đi qua IT communicator.

5. Đánh giá cơ cấu PM và kênh giao tiếp của nhà cung cấp
Ngoài chất lượng của từng kỹ sư, cơ cấu quản lý tổng thể của nhà cung cấp cũng phải được đánh giá. Kiểm tra xem họ có PM và IT communicator không, và liệu hệ thống báo cáo hàng tuần và hàng tháng có được thiết lập không. Ngay cả kỹ sư giỏi nhất cũng không thể cung cấp chất lượng và tiến độ ổn định mà không có cơ cấu quản lý vững chắc. Tốc độ và chất lượng phản hồi các câu hỏi của bạn cũng là chỉ số quan trọng về độ tin cậy của nhà cung cấp.

Kết Luận

Tóm lại, kỹ sư Việt Nam là “các chuyên gia triển khai với kỹ năng lập trình mạnh và tinh thần cầu tiến, được xây dựng trên nền tảng toán học và tư duy logic.” Đồng thời, các quy trình thượng nguồn và tài liệu tiếng Nhật thường là điểm yếu—và cách phía Nhật Bản bù đắp cho những thiếu sót này quyết định thành công của dự án.

Kỳ vọng một kỹ sư “làm được mọi thứ, toàn năng” từ phát triển offshore sẽ dẫn đến thất vọng. Nhưng khi sử dụng với góc nhìn “giao phó triển khai từ thiết kế chi tiết trở đi” và “xây dựng quan hệ đối tác lập trình chất lượng cao dài hạn”, họ có tiềm năng để sánh ngang hoặc vượt qua những gì bạn nhận được từ kỹ sư trong nước.

Khi lựa chọn nhà cung cấp, chúng tôi khuyên nên đánh giá không chỉ kỹ năng của kỹ sư, mà còn cả cơ cấu PM, sự sẵn có của IT communicator và mô hình hợp tác trong công việc thượng nguồn.

Chúng tôi sẽ đề xuất phương án phù hợp nhất cho dự án của bạn

Là công ty hàng đầu về giải pháp CNTT Nhật Bản với gần 20 năm kinh nghiệm phát triển offshore tại Việt Nam, chúng tôi cung cấp dịch vụ phát triển phần mềm và hệ thống.
Vui lòng liên hệ với chúng tôi khi bạn đang xem xét phát triển offshore.

Phát triển Offshore tại Việt Nam

Case Study | Tải tài liệu | Tư vấn miễn phí | Liên hệ qua LINE